11 Aralık 2017 Pazartesi

"ABLA"YA GÖRE HAL VE GİDİŞ 19



2004'te, çocukluğunun odasını gelin odasına çevirdikleri kızını evlendirdikten bir yıl sonra ikilinin ekonomik olgunluğa ulaştığına hükmedip "yavaşlama" niyetiyle taşraya göçen "abla"nın, 1983'ten beri yaşadıkları evi, torunun doğumu sonrası giderek yetmez olur. 

Ülkenin hal ve gidişinden tedirgin küçük aile, "çocuğu nerede büyütsek, oraya mı, bu yana mı göçsek?" diye düşünürken, sonunda, daha geniş bir ev buldukları -"abla"nın neşeyle saptadığı üzere, Okmeydanı yakınlarından, zamanında, Okçular Tekkesi'nden atıldığı rivayet edilen oklardan en uzağa düşenini işaretleyen- nişan taşının* az ötesine taşınırlar.

Her iki evin konumunun benzerliği, iki ünlü hastanenin yanı başında olmakla kalmaz; hemen hemen aynı mesafede, teneffüslerde aynı anonsları tekrarlayan bir okul ile çok daha yakın bir de cami vardır.

Şehrin yaşamının göbeğinde olmayı isteyerek seçmiş damat ile kızı, eski ama bakımlı, çepeçevre güneş gören köşe dairenin pencerelerinden sızan, şehir, trafik, fazladan hastane trafiği, birbiri ardı sıra aralıksız geçen uçakların gürültüsüne fazlaca tepki göstermezler. 

Cami hariç; gecenin en karanlık, şafağın en yakın olduğu saatte, yan odadan gelircesine yakın, davudî sesle güzel makamla okunmasına karşın, -eskinin alçakgönüllü yayınını "abla"nın çok özlediği- yüksek perdeden ezan, küçük aileyi tam kadro ayağa diker, böylece bir ihtimal yeni komşularını da... 

"Hayya alessalah, Hayya alessalah (Haydin namaza) Hayya alelfelah, Hayya alelfelah (Haydin kurtuluşa)"* 

Büyük dinlerin sonuncusunun inananlarının, günde beş kez kurtuluşa davet edilişinin, bu denli yüksek perdeden yayınını, özellikle sabahın o saatinde ne yazık, davetten ziyade tehdit, sindirme, şantaj neredeyse terör olarak algılayan "abla" umutsuz değildir; her şeyin enerjinin bir biçimi olduğunu, bir yerde bir yığılma, aşırılık varsa bunun eninde sonunda dengelenme amacıyla tersine döneceğini kavrayalı, her şeyin bir zaman sorunu olduğunun bilincindedir.


13 Ekim 2017 Cuma

"ABLA"YA GÖRE HAL VE GİDİŞ 18

Siyah beyaz filmi Pi'yi üç kez görerek kendi çapında bir rekor kırmış "abla", sonraki Darren Aronofsky filmlerinin izlediği kadarıyla, -hayran olduğu ve işlediği konu açısından en iyilerden dediği, müziğiyle de unutamayacağı- Bir Rüya İçin Ağıt, -derin, ruhsal mesajı ile yeri ayrı- Kaynak, -başrolünde, Angel Heart'taki masum güzelliğine epey uzak düşmüş olsa da her dem hayranı olduğu muhteşem Mickey Rourke ile- Şampiyon, -emsalleri arasında yine en iyilerden biri- Siyah Kuğu ve -kutsal kitapların vazgeçilmez ortak hikâyesine farklı bir yorum- Nuh'un Gemisi ile yönetmenin adını, zamanının en önemli yönetmenlerinden saydığı Lars von Trier yanına yazmakta gecikmez.

İnsanın dışından çok içine bakan, dışarının içeride yarattığı hasarı incelikle konu eden Darren Aronofsky'nin son filmi Anne!: Filmekimi'nde küçük kız kardeşinin görüp, "sakın evde izlemeye kalkışmayın, ses düzeni iyi bir sinemada hakkını vererek," önerisi üzerine "abla", İstiklâl Caddesi üzerinde, kahve markalarının işgalindeki girişi ferah güzelim binasının henüz neredeyse dörtte üçü boş AVM Grand Pera'nın, sinema salonlarından birinde yerini alır.

Film hakkında ne kız kardeşi ne de kızının anlaşılır bir şey söylemediği, sağda soldaki anlatımların ise yanlış biçimde "birbirine aşık mutlu çiftin, bir yabancının gelişiyle ile altüst olan yaşamları" klişesiyle gerilim, korku türüne -büyük olasılıkla yanlış- yönlendirdiği izleyicinin deneyimlediği, çok önemli bir film ötesinde, "abla" ya göre bir tür inisiyasyon.

İlk yarısı, sevdiği adam için her şeye razı, kendini vakfetmiş genç kadının, tüm -onu kendine saklama- gayretine karşın şairin yaratıcılığının, egosunun "beslendiği" hayranlarının, hayatlarını işgal ettiği "görece" sakin filmin ikinci yarısı şiddet yüklüdür. "Abla"nın festivaller boyu bir kaç filmini izlediği Peter Greenaway'in Macon Bebeği filmini anımsatan hazmı zor sahneleri Naziler, toplu cinayetler, protesto eylemleri izler. Bir tür şiddet antolojisi halindeki ikinci bölüm bu haliyle, son zamanın ezoterik niteliği gereğince, izleyicilerin duygusal bedenlerinin diplerine bastırıp tıkıştırdıkları bu tarz tüm travmalarının çözülüp temizlenmesi amacı taşıyor olsa gerek.

Tanrı'nın parçasını içinde taşıdığı, Tanrı'nın diğer parçalarını içlerinde taşıyan tüm insan kardeşleri gibi kurtuluşunun kaynağının kendisi olduğu bilincinde "abla"ya göre Darren Aronofsky muhteşem mesajlarıyla eski zaman evliyalarının modern bir versiyonu.

7 Ekim 2017 Cumartesi

"ABLA"YA GÖRE HAL VE GİDİŞ 17

Bir önceki doğum gününde kız kardeşlerinin verdiği parayla bir kucak kitap almış "abla", kışı geçirmek üzere Kuzey Ege'deki evini geçici olarak kapatırken, haliyle, o güne dek okuyamadığı kitaplarını geride bırakır. 

İstanbul günleri başında girdiği kitapçıdan bir kaç kitap almak için ezoterizm, bilimkurgu ve polisiye raflarını taradığı sıra "abla"nın, yazarın adı -H. P. Blavatsky- tanıdık geldiğinden eline alıp arka kapağına göz attığı, Mitra Yayınları'ndan Mavi Dağların Halkı, okuduğunda çok ilgisini çeker.

Çağının çok ötesinde, yeni ve daha esnek bir bakış açısının öncüsü bu kadın, 19. yüzyıl başlarında, Hindistan'ın Madras  eyaletindeki Mavi Dağlar'da yaşayan, çağdaşlarından bariz biçimde ayrılırken birbiriyle binlerce yıl öncesinden bağlantılı üç ayrı kabile ile ilgili izlenimleri yazar.

Sayfa 122'den; "...O zamandan beri, evlerini dağların en geçilmesi mümkün olmayan ormanlarına yapan Kouroumblar o kadar çoğaldılar ki, bugün Moulou-Kouroumblar olarak bilinen büyük bir kabile halini aldılar. Toddlar ve sığırlarla birlikte 'Mavi Dağların' yerleşik halkları oldukları sürece kötü eğilimleri ve doğuştan sahip oldukları büyü yetenekleri, sonradan yemek için üzerlerinde büyü yaptıkları hayvanlar dışında kimseye zarar veremedi. Ne var ki on beş kuşak sonra Baddaguelar geldi ve cücelerle aralarında düşmanlıklar ortaya çıktı. Baddagueların ataları, diğer bir deyişle Malabar ve Karnatik'in kadim halkı, savaştan sonra Lanka'dan gelen 'iyi' devlerin hizmetine girdiler. Böylece Kuzey'den gelen insanların kolonileri Hindistan'ın Brahmanları ile 'Mavi Dağlarda' çekişmeye başladıklarında, Toddlar da onurlarından ötürü ve sığırların emretmesiyle onları korumaları altına aldılar: Baddaguelar da, tıpkı atalarının, Toddların atalarına hizmet etmiş olduğu gibi, Nilguiri'nin efendilerine hizmet ediyorlardı.

'Mavi Dağların' aborjinlerinin efsanesi böyledir..." 

4 Ekim 2017 Çarşamba

"ABLA"YA GÖRE HAL VE GİDİŞ 16


Pazar sabahı apartman, mahalle ve hatta şehir henüz sabah uykusuna doyamamışken kahvaltı ardından anneanne, torun, anne ve babadan oluşan küçük aile, Emirgan'daki Sabancı Müzesi'ne gider.

Hafif atıştıran yağmurda babasının omzundaki oğlanı izleyip atlı köşke yürürler. Aileyi peşine takan damat, bir haftadır sayıkladığı -28 Ocak 2018'e dek açık- Ai Weiwei Porselene Dair sergisini görme derdinde.

Sanatı yaşamdan ayırmayan sanatçı, ülkesi Çin'de, yolsuzluk, ahlâksızlık, açgözlülük türü tipik zayıflıklarına karşı, yüksek sesle tavır koyduğu iktidarın, her zaman -bazen şiddet de içeren- baskısına uğramış. Yapıtlarının tümü bu nedenle hep uygunsuz bir durumu, acı bir olayı ve paralel olarak sanatçının başına geleni anlatmakta. Ev hapsinde tutulduğu dönem, her gün kapısı önüne yeni çiçekler koyacağını belirtmiştir; porselenden incecik zengin detaylı koca bir çiçek tarlası sergi izleyicisinin ayakları dibine serilir. Bildiri atılmasını önlemek amacıyla, arabalardan pencere açıp kapama kollarının söktürülmesini, camdan yapılma kollarla protesto eder. İşlerinden anlaşıldığı üzere bu yüksek ahlâk sahibi sanatçı, damadın demesine göre Türkiye ilgili bir proje için materyal toparlamaktaymış. "Abla" sanatçının malzeme konusunda hiç sıkıntı çekmeyeceği, şevkle, hatta "neşeyle" çalışacağı düşüncesindedir.

Sabancı Müzesi'ndeki -daimi- hat sergisi "abla"nın kızının görmek istediği bölüm: Mevsimlerin güzelim geçişlerinde renkten renge bürünen eski İstanbul görüntüsü, öndeki masadan, renkli yuvarlaklara dokunularak panoya gönderilen hat şeklinde hayvan -kaplan, kuş, balık-, kalyon, ağaç düzenlemeleriyle, öncelikle torunun ilgisini çeker.

İkinci durak 12 Kasım'a dek açık "İyi Bir Komşu" konulu 15. İstanbul Bienali mekânlarından Pera Müzesi: Biletsiz, her kişi için cep telefonuna gönderilen ayrı bir kodla tüm mekânlarının gezildiği sergiye Pera'da üç kat ayrılmış. Torunun yüksek sesle, "patates, köfte" talebiyle hızlandırdığı gezi yine de verimli olur.

Gün sonunda "abla"nın aklında dönüp duran, Ai Weiwei'nin çalışmalarına, küçük etiketlerde yapılan karmaşık cümleli, "...olabilir"li açıklamalar. Bu, temel sanat eğitimi, sanat tarihi dersi almış "abla" için bile anlaşılmaz, iç karartıcı bir belirsizlikken, sıradan sanatsever ne yapsa da bu "...olabilir"lere bir anlam kazandırabilse, "abla" bilmez.

28 Eylül 2017 Perşembe

"ABLA"YA GÖRE HAL VE GİDİŞ 15



"Kampanyalarımızdan haberdar edelim" konulu tacizlerle kız kardeşini ve damadını bezdirmiş telefon şirketi "abla"nın ciddi bir ziyaretini hak eder: Kışı İstanbul'da geçirmeye niyetlenince 12 yıl önce taşındığı yazlık evini kapatıp ADSL aboneliğini de 444'lü bir numaradan üç aylığına donduran "abla", kendine en uygun pozisyon için doğru tuşlamayı yapabilmek uğruna defalarca yeniden arayıp tüm mönüleri dinleyerek ulaştığı operatörden, ev telefonunu kapama işlemini, "bir cep numarası vermedikçe" yapamayacağını öğrenir.

Sabırla cep telefonu kullanmadığını anlatıp, mail adresinin kayıtlarında olduğunu ve fatura bilgisi için kullanıldığını, kampanyalar için aynı yolu izlemelerini rica eden "abla", telefonu, uzlaşmaya yanaşmayan kızın yüzüne kapamadan önce öfkeyle "bu nasıl şirket politikası böyle?" diye çemkirir, "resmen ayağınıza sıkıyorsunuz, cep telefonum olsa neden ev telefonu faturası ödeyeyim ki?"

Sonunda kalkar en yakın başmüdürlüğe gider; artık müşterinin banko önünde değil de masa önündeki koltuğa misafir edildiği sırası geldiğinde "abla", önce, -ilk işlemler sırasında numaraları mecburiyetten verilmiş- sürekli taciz edilen kardeşi ve damadı ile ilgili cep telefonu kayıtlarını sildirir; ardından üç ay sandığı dondurma işlemini altı aylık  -yazlıklar için çok daha mantıklı- süre için başlatır.

İşlemi 444'lü numaradan "üç aylığına" yapamadığına şükreden "abla" çıkarken müşteri hizmetleri görevlisi ardından seslenir; "ADSL için dondurma sürenizi, bitiş tarihinde yeniden başvurup üç daha uzatabilirsiniz."

Böylece, "kapatırım ev telefonumu olur biter" ruh durumuyla çıktığı yol ,"abla"yı çok daha memnun eden bir sonuca bağlanır: Halâ eski enerjinin kindar, kavgacı, intikamcı davranış kalıplarıyla davranır görünüyor olsa da "abla", elinden geldiğince mucidi olduğu, "anda meditasyon/tefekkür"* gereği, "duygusal açıdan dengede kalma"nın semeresini toplar, kendisi için her açıdan verimli bir gün yaratır. 


 
*"ABLA"YA GÖRE HAL VE GİDİŞ 7

 
 

3 Eylül 2017 Pazar

"ABLA"YA GÖRE HAL VE GİDİŞ 14

 

"Abla" Dünya üzerindeki, -orijinal kaynakların epey uzaklaşmışlarsa da- kitaplı dinlerin kitaplarını okuyup gönlüne en uygun gelenleri içine sindirmiş ve kendisini nüfus cüzdanının belirttiği gibi "İslam" değil de dinler üzeri ilan etmiştir. Görüşüne göre zaten, bir ara konuşmalarını izlediği, bağlılığını, adanmışlığını beğendiği Cüppeli Ahmet Hoca kriterlerine göre Müslüman olmak, "abla" gibilerinin değil ancak çok ayrıcalıklı insanların altından kalkabileceği olağanüstü gayret gerektirmekte.

Yine de, tek gün oruç tutmadığı için bayrama hakkı olmadığı fikrinde olsa da sabah ev halkıyla, sonra da karşılaştığı komşularıyla bayramlaşmaktan geri durmaz.

Bayramın ikinci günü kızıyla denizden dönen "abla" "ıslak mayo ile fazla dolanmayayım" deyip üzerini değiştirmek için odasına seğirtirken verandadaki hareketle irkilir.

Toparlanır, tül perdeyi aralar başını dışarı uzatır; ikisi verandanın ferforje kapısı ağzında, biri içerde salona açılan camlı kapı dibinde "abla" ile burun buruna gelmiş üç tane yeni yetme, bıyığı terlemekte delikanlı!

En yakın olanı "bayramınız mübarek olsun" diyerek eline davranırsa da mayosunu çekiştirmekte, mahcup "abla"nın başı dışarıda, bedeni evin içinde. "Sağolasın" der ve ekler "kusura bakmayın, müsait değiliz".

Her bayram, yan sitelerden teli aşıp gelen -önceleri yaşı bunlardan daha küçük- çocuklar için özel olarak hazırladığı şekerliği alıp gelecek, kendince kutlamaya ayak uyduracak durum bu kez  yok. Görünüşe göre bayram kutlama çetesinin de bunu dert ettiği yok, çoktaaaaan az önce eğilip verandasına göz attıkları bitişik eve yollanmışlar bile.

Duştan çıkan kızına olanı anlatan "abla", "nerde eski bayramlar diye yanıp yakılanlara al işte cevap" der, "sence bu oğlanlar gerçekten bizim bayramımızı kutlamak için mi buradaydılar?"

"Abla"ya göre, doğan her şey gibi eski bayramlar da ölmekte; Yeni Dünya'nın kurucusu olacak Yeni İnsan'a yerini bırakan eski insanlarla birlikte, geçmişe karışmakta.

25 Ağustos 2017 Cuma

"ABLA"YA GÖRE HAL VE GİDİŞ 13:

Akşamüstleri, standart yaz programı uyarınca yürüyüş dönüşü -TV'nin yerini terk ettiği- "abla"nın bilgisayarından, torunun dileği çizgi filmler izlenir. Oğlanın gündüz vakti "arabalar" izleme talebi, sanki bir tür vampirmiş gibi, "onlar gece çıkar, günışığında araba çizgi filmi olmaaaaz" denilerek geceye dek ötelenir.

Önüne konan küçük tabaktaki meyvesini çok da farkında olmaksızın yerken, başta "cimonto" kamyonu, helikopter, traktör türü, -mümkünse- kırmızı iş makineleri çizgi filmleri, "abla"nın şahitliğinde izlenir.

Son zamanlarda, araba-tren oyunlarında kulağına gelen, oğlanın "kaza yaptı!" sözlerindeki artış dikkatini çektiğinden "abla" yayını gözler: Gerçekten de bazılarında araçlar, -Örümcek Adam'ın yollardan çıkarıp dağlardan yuvarladığı bir çimento kamyonu "abla"ya göre, ciddi akıl yoksunluğuna işaret etmektedir- sevimli çekici bilmemkim'e iş çıksın diye midir nedir, ha bire kaza yapar dururlar. Sanki yola çıkarken amaç bir yerden bir başkasına salimen ulaşmak değildir de ille kaza yapmaktır, "abla"nın aklı hiiiç ermez.

"Arada masallara da baksın çocuk" der "abla", bir Ali Baba ve Kırk Haramiler çizgi filmi açar; iyi hoş derken ne görsün, karısı, ağabeyi Kasım, eşi hatta haramiler Türkçe konuşurken Ali Baba Arapça konuşmakta. Bereket bir anlatıcı vardır da durum toparlanır. 

Yine de, taşıtların, iş makinelerinin parçalarının isimleriyle, sayılar ve renkler bilgisi eşliğinde, tek tek toparlandığı yaratıcı akıl ürünü iyi niyetli çizgi filmler vardır, "abla"ya göre, zaman ayırılıp ebeveynce ayıklanmalıdır.